II wojna światowa trwała od 1 września 1939 roku do 2 września 1945 roku. W Europie zakończyła się wcześniej, 8 maja 1945 roku, po kapitulacji Niemiec. Poniżej porządkuję najważniejsze daty, wyjaśniam, dlaczego przyjmuje się właśnie taki zakres oraz pokazuję, co te wydarzenia oznaczały dla Polski.
Najważniejsze daty II wojny światowej w jednym miejscu
- 1 września 1939 roku Niemcy zaatakowały Polskę.
- 17 września 1939 roku od wschodu wkroczyła Armia Czerwona.
- 8 maja 1945 roku zakończyły się działania wojenne w Europie.
- 2 września 1945 roku Japonia podpisała akt kapitulacji, kończąc wojnę na świecie.
- Standardowy zapis okresu wojny to 1939-1945.
Od którego roku liczy się II wojnę światową
Najczęściej podawana odpowiedź brzmi: od 1939 do 1945 roku. Za początek konfliktu uznaje się niemiecką agresję na Polskę z 1 września 1939 roku. Tego dnia rozpoczęło się bombardowanie Wielunia, a pancernik „Schleswig-Holstein” ostrzelał polską składnicę wojskową na Westerplatte.
Trzy dni później, 3 września, Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Niemcom. Dzięki temu wojna, która zaczęła się od napaści na Polskę, szybko stała się konfliktem europejskim, a później światowym.
Spotykam się czasem z opinią, że początek powinien przypadać na 1937 rok, gdy rozpoczęła się pełnoskalowa wojna Chin z Japonią. To ważna historyczna wątpliwość, ale w polskiej i europejskiej edukacji przyjmuje się przede wszystkim datę 1 września 1939 roku.
Kiedy wojna skończyła się w Europie i na świecie
Daty zakończenia zależą od tego, o jakim obszarze mówimy. W Europie Niemcy podpisały akt bezwarunkowej kapitulacji, który wszedł w życie 8 maja 1945 roku. W Związku Radzieckim i w części państw Europy Wschodniej rocznicę obchodzono 9 maja, ponieważ ponowną ceremonię kapitulacji w Berlinie zakończono już po północy czasu moskiewskiego.
Na Dalekim Wschodzie walki trwały jeszcze kilka miesięcy. Japonia ogłosiła kapitulację 15 sierpnia 1945 roku, ale formalny akt kapitulacji podpisała dopiero 2 września 1945 roku na pokładzie pancernika USS „Missouri. Tę datę uznaje się za koniec II wojny światowej w skali globalnej.
| Wydarzenie | Data | Znaczenie |
|---|---|---|
| Atak Niemiec na Polskę | 1 września 1939 | Początek wojny w standardowym ujęciu historycznym |
| Agresja Związku Radzieckiego na Polskę | 17 września 1939 | Otwarcie drugiego frontu przeciwko Polsce |
| Kapitulacja Niemiec | 8 maja 1945 | Koniec wojny w Europie |
| Kapitulacja Japonii | 2 września 1945 | Formalny koniec wojny na świecie |
Dlatego odpowiedź na pytanie, w którym roku rozpoczęła się i zakończyła II wojna światowa, brzmi 1939-1945, choć dokładny dzień końca zależy od przyjętej perspektywy.
Dlaczego doszło do wybuchu wojny
Wojna nie wybuchła z jednego powodu. Duże znaczenie miały skutki I wojny światowej, kryzys gospodarczy, rozwój systemów totalitarnych oraz agresywna polityka Niemiec, Włoch i Japonii. Adolf Hitler dążył do zdobycia nowych terytoriów i podporządkowania Europy niemieckiej Rzeszy.
Istotną rolę odegrała także słabość międzynarodowego systemu bezpieczeństwa. Ustępstwa wobec Hitlera, w tym zgoda na rozbiór Czechosłowacji w 1938 roku, przekonały niemieckie kierownictwo, że kolejne działania również nie spotkają się ze zdecydowaną reakcją.
Bezpośrednim przygotowaniem do napaści na Polskę był pakt Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku. Tajny protokół tego porozumienia przewidywał podział części Europy Środkowo-Wschodniej między Niemcy i Związek Radziecki, w tym rozbiór Polski.
Najważniejsze etapy konfliktu
Początkowo państwa Osi odnosiły szybkie zwycięstwa. Niemcy zajęły między innymi Francję, a w 1941 roku zaatakowały Związek Radziecki. W tym samym roku Japonia uderzyła na amerykańską bazę Pearl Harbor, przez co Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny.
Przełom nastąpił w latach 1942-1943. Klęska Niemiec pod Stalingradem zatrzymała ich ekspansję na wschodzie, a zwycięstwa aliantów w Afryce Północnej osłabiły pozycję Włoch i Niemiec na południu Europy.
W czerwcu 1944 roku alianci rozpoczęli lądowanie w Normandii. Otwarcie zachodniego frontu przyspieszyło wyzwalanie Europy Zachodniej, podczas gdy Armia Czerwona posuwała się od wschodu. W maju 1945 roku wojska alianckie doprowadziły do kapitulacji III Rzeszy.
Wojnę na Pacyfiku zakończyły kapitulacja Japonii oraz wcześniejsze zrzucenie bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki. Do dziś trwają spory o ocenę tych decyzji, ale ich skutkiem było przyspieszenie końca działań wojennych.
Co II wojna światowa oznaczała dla Polski
Dla Polski konflikt rozpoczął się od niemieckiej napaści, a 17 września 1939 roku także od agresji Związku Radzieckiego. Państwo zostało podzielone między dwóch okupantów, którzy prowadzili terror, deportacje, egzekucje i planową politykę wyniszczenia polskich elit.
Kampania wrześniowa zakończyła się kapitulacją ostatnich większych oddziałów 6 października 1939 roku. Nie oznaczało to jednak końca polskiego oporu. Działały struktury Polskiego Państwa Podziemnego, Armia Krajowa oraz polskie formacje wojskowe walczące u boku aliantów.
Najtragiczniejszym doświadczeniem była niemiecka okupacja i zagłada Żydów europejskich. Na ziemiach polskich znajdowały się największe niemieckie obozy zagłady, między innymi Auschwitz-Birkenau, Treblinka i Sobibór. Holokaust, czyli planowe wymordowanie Żydów przez nazistowskie Niemcy i ich współpracowników, pochłonął około 6 milionów żydowskich ofiar.
W mojej ocenie polskiej historii wojny nie można zamykać wyłącznie w dacie 8 maja 1945 roku. Dla wielu Polaków koniec okupacji niemieckiej nie oznaczał pełnej wolności, ponieważ kraj znalazł się w sowieckiej strefie wpływów.
Jakie były skutki wojny
II wojna światowa pochłonęła dziesiątki milionów istnień ludzkich i doprowadziła do ogromnych zniszczeń miast, przemysłu oraz infrastruktury. Europa wyszła z konfliktu osłabiona gospodarczo i politycznie, a świat podzielił się na dwa rywalizujące bloki.
Po wojnie powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych, zmieniły się granice wielu państw, a Niemcy zostały podzielone na strefy okupacyjne. Rozpoczęła się też rywalizacja Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego, znana jako zimna wojna.
Skutki odczuwano długo po 1945 roku. Miliony ludzi przesiedlono, wiele rodzin straciło domy, a zbrodnie wojenne doprowadziły do rozwoju międzynarodowego prawa karnego. To dlatego sama data zakończenia konfliktu nie oznaczała natychmiastowego powrotu do normalnego życia.
Najprostszy sposób na zapamiętanie dat 1939-1945
Najłatwiej zapamiętać podstawowy zakres jako ciąg 1939-1945. Początek łączę z Westerplatte i niemieckim atakiem na Polskę, a koniec z kapitulacją Niemiec w Europie oraz Japonii na świecie.
Jeżeli potrzebna jest odpowiedź szkolna, wystarczy powiedzieć, że II wojna światowa trwała od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku, przy czym w Europie zakończyła się 8 maja 1945 roku. To krótkie rozróżnienie pozwala uniknąć najczęstszego błędu, czyli uznania jednej daty za obowiązującą dla wszystkich teatrów wojny.
